Corocznie od 2006 r. w maju obchodzimy Światowy Dzień Ptaków Wędrownych. Celem święta jest promowanie  ochrony wędrujących ptaków na całym świecie, szczególnie tych zagrożonych wyginięciem. Migracje to dla ptaków ogromne wyzwanie – wyruszając w drogę ryzykują życie,  nie wszystkim  udaje się dotrzeć do celu…

Wędrówki ptaków to fenomen natury, który wzbudza respekt. Szczególnie jeśli uświadomimy sobie jakie trasy i odległości przebywają skrzydlaci podróżnicy, jak wielki jest to wysiłek, ile wymaga przygotowań, niezwykłych umiejętności i odwagi, oraz jak wiele niebezpieczeństw czyha po drodze. Już sama decyzja o momencie wylotu ma strategiczne znaczenie - złe odczytanie warunków pogodowych ptaki mogą przypłacić życiem. Wszystko po to, by po spędzeniu zimy w strefach klimatycznych zasobniejszych w pokarm, z powrotem wyruszyć wiosną do miejsc, w których rok wcześniej ptaki odbywały lęgi. W niektórych przypadkach jest to rodzaj wyścigu - kto pierwszy dotrze na lęgowisko, ten zajmie bezpieczniejsze i bogatsze w pokarm miejsce na gniazdo.

Migracje to dla ptaków ogromne wyzwanie, aby zwiększyć szanse powodzenia, do podróży trzeba się dobrze przygotować. Ptaki przed wędrówką muszą zgromadzić zapasy tłuszczu, który będzie cennym źródłem energii podczas lotu, dlatego intensywnie żerują - szczególnie gatunki odbywające najdłuższe przeloty - niektóre potrafią nawet podwoić masę swojego ciała, jak np. rokitniczka. Ale nie wszystkie gatunki muszą poczynić tak pokaźne rezerwy - jaskółki czy muchołówki zjadając w locie owady, uzupełniają energię na bieżąco. Wielkie obżarstwo poprzedzające wędrówkę to tzw. hiperfagia, w tym czasie ulegają też powiększeniu mięśnie piersiowe i serce oraz wzrasta ilość erytrocytów we krwi. Przystosowania te sprawiają, że ptaki biją rekordy wytrzymałości - podczas wędrówek potrafią przelecieć non stop nad morzem czy pustynią, a nawet, jak Gęsi Tybetańskie, wznieść się nad Himalajami na wysokości 9 km!

Pomyślność wędrówki zależy od stanu upierzenia. To pióra umożliwiają ptakom przetrwanie ekstremalnych temperatur, chronią przed deszczem i zapewniają siłę nośną.

 

Ptaki migrują dniem lub nocą, pojedynczo lub stadami, szybują - wykorzystując wstępujące prądy ciepłego powietrza, lub lecą lotem aktywnym - wciąż machając skrzydłami. Jedne odpoczywają częściej, inne rzadziej, niektóre potrafią nawet przelecieć morze czy pustynię jednym skokiem (tzw. lotem non stop). Ptaki wybierają też różne trasy przelotów i pokonują różne odległości. Ptasie wędrówki to bardzo ciekawa dziedzina, wciąż badana przez naukowców.

 

Największym wyzwaniem dla ptaków migrujących jest utrzymanie kursu. Lecąc nocą ptaki orientują się względem położenia gwiazd, za dnia kierują się położeniem słońca. Część gatunków potrafi nawet rejestrować pole magnetyczne

ziemi dzięki maleńkim ziarenkom magnetytu w głowach.

 

Tym ptakom, które wędrują w grupie jak np. gęsi czy żurawie jest łatwiej

- mają szansę nauczyć się trasy od starszych i bardziej doświadczonych krewnych,

którzy przelecieli już szlak migracyjny wiele razy i potrafią rozpoznać stałe szczegóły terenu. Znajomość tras migracji, ma ogromne znaczenie dla ochrony ptaków - nie wystarczy dbać o ptaki w miejscu gdzie zimują czy odbywają lęgi, ale na całej trasie ich wędrówki.

Źródło: EKO kalendarz